Crna Gora je u ovogodišnjem izvještaju Reportera bez granica (RSF) o slobodi medija u svijetu, rangirana na 41. mjestu, što je nazadovanje za četiri mjesta u odnosu na prošlogodišnji izvještaj.
Na istom indeksu Crna Gora je prošle godine bila na 37. mjestu, a 2024. na 40.. Obrazloženje je da postoji politički uticaj, ekonomski pritisak i nerazriješeni napadi na novinare.
RSF ističe da postoji zabrinutosti da izvršna vlast pokušava da utiče na nezavisnost javnog servisa RTCG, te da je omogućeno generalnom direktoru RTCG da ostane na toj funkciji uprkos brojnim sudskim presudama da je nezakonito imenovan.
Organizacija za zaštitu slobode medija i prava novinara sa sjedištem u Parizu ukazuje da postoji zabrinutost da „strani vlasnici određenog broja medija mogu uticati na uređivačke politike kako bi služile interesima drugih država i političkih aktera u njima, poput Srbije“.
RSF navodi da su gotovo svi noviji napadi na novinare rasvijetljeni, ali da to nije slučaj sa onima iz ranijeg perioda.
U propratnom izvještaju piše i da je država tokom posljednjih decenija bila glavni oglašivač, ali da se oglašavanje uglavnom usmjerava ka „lojalnim medijima“. „Dok država finansira RTCG i lokalne javne emitere, privatni mediji uglavnom zavise od drugih oglašivača i tržišnih kretanja“, stoji u izvještaju.
Od zemalja Zapadnog Balkana najbolje su rangirane Crna Gora i Sjeverna Makedonija (45. mjesto).
Srbija se nalazi na 104. mjestu, a Bosna i Hercegovina na 90. mjestu na listi od 180 zemalja, pri čemu su obje države u kategoriji „teška situacija“ kada je riječ o slobodi medija.
„S izuzetkom Kosova (84. od 180 zemalja i teritorija u Indeksu, +15 mjesta u odnosu na 2025. godinu), koje je zabilježilo poboljšanje uprkos tome što je i dalje među najslabije rangiranim zemljama u Evropi, sloboda medija na Zapadnom Balkanu se generalno pogoršava“, naveli su Reporteri bez granica.
S druge strane, ističe se u izvještaju, iako su Albanija (83. mjesto), Bosna i Hercegovina i Srbija kandidati za članstvo u Evropskoj uniji, sve tri zemlje imaju neprijateljski odnos prema novinarstvu i ranjive su na propagandu.
Crna Gora je, s indeksom 71, svrstana u kategoriju „zadovoljavajuća situacija“ kada je riječ o medijskim slobodama, dok je Sjeverna Makedonija, s indeksom 69, u kategoriji „problematična situacija“. U toj kategoriji su i Albanija (indeks 56) i Kosovo (indeks 55).
Bosna i Hercegovina (indeks 54) i Srbija (indeks 50) nalaze se u kategoriji „teška situacija“. U toj grupi među evropskim zemljama je još samo Gruzija (135. mjesto), dok su Kazahstan, Turska, Bjelorusija, Azerbejdžan i Rusija u najlošijoj kategoriji „veoma ozbiljna situacija“.
Na vrhu liste Reportera bez granica nalaze se Norveška, Holandija, Estonija, Danska, Švedska, Finska i Irska, i to su jedine zemlje svrstane u kategoriju „dobra situacija“. Na dnu liste su Saudijska Arabija, Iran, Kina, Sjeverna Koreja i Eritreja.
Sloboda medija na Zapadnom Balkanu se generalno pogoršava, ocijenili su Reporteri bez granica, na čijoj su ovogodišnjoj listi indeksa medijskih sloboda u svijetu Srbija i Bosna i Hercegovina među najlošije rangiranim evropskim državama.
RSF ocjenjuje da je sloboda medija globalno na najnižem nivou u posljednjih 25 godina, dok manje od jedan odsto svjetske populacije živi u zemljama u kojima je stanje u medijima „dobro“.
Reporteri bez granica ukazuju da se u Bjelorusiji i Rusiji zakoni o borbi protiv terorizma i ekstremizma „redovno koriste za kriminalizaciju rada novinara“.
S druge strane, za Ukrajinu se navodi da predstavlja relativan izuzetak u istočnoj Evropi zbog blagog poboljšanja uprkos ruskoj invaziji. „Taj napredak je prvenstveno postignut zahvaljujući dinamičnom medijskom sektoru u zemlji i istraživačkom radu ukrajinskih medija na jačanju transparentnosti političkog života“, navode Reporteri bez granica.
Prvi put u istoriji Svjetskog indeksa slobode medija, više od polovine zemalja svijeta nalazi se u kategoriji „teška“ ili „veoma ozbiljna“ situacija, navode Reporteri bez granica, ističući da prosječna ocjena svih analiziranih zemalja u posljednjih 25 godina nikada nije bila niža.
Prije 25 godina petina svjetske populacije živjela je u zemljama u kojima je stanje u medijima ocijenjeno kao „dobro“, dok danas manje od jedan odsto stanovništva uživa takve uslove.
Usvajanje sve restriktivnijih zakona, posebno onih povezanih s pitanjima nacionalne bezbjednosti, još od 2001. godine potkopava pravo na informisanje, čak i u demokratskim državama, navodi se u izvještaju.
Problem restriktivnih zakona je sveprisutan, jer je, kako ističu Reporteri bez granica, od pet indikatora kojima se mjeri stanje slobode medija (ekonomski, pravni, bezbjednosni, politički i društveni), upravo pravni okvir ove godine zabilježio najveći pad.
PROBLEMI I U ČLANICAMA EU
Organizacija sa sjedištem u Parizu navodi da mnoge članice Evropske unije i kandidati za članstvo krše Evropski zakon o slobodi medija (EMFA), koji je stupio na snagu u avgustu 2025. godine.
U Njemačkoj, koja je na 14. mjestu, zakoni o nacionalnoj bezbjednosti ne ispunjavaju stroge zahtjeve u vezi sa zaštitom novinara i njihovih izvora, navode Reporteri bez granica.
U više zemalja potkopane su odredbe EMFA koje garantuju nezavisnost javnih servisa, posebno u Bugarskoj (71. mjesto), Malti (67.), Italiji (56.), Slovačkoj (37.), Francuskoj (25.), Litvaniji (15.) i Češkoj (11.). Estonija (3.), čiji javni servis takođe nije bio pošteđen pritisaka, izgubila je svoju poziciju unutar EU u korist Holandije.
Reporteri bez granica navode da je u Mađarskoj odlazeća vlada Viktora Orbana odbila da sprovede EMFA i narušavala slobodu medija, pa se ta zemlja nalazi na 74. mjestu i među tri je najlošije rangirane članice EU, uz Kipar (80. mjesto) i Grčku (86. mjesto), gdje, kako se navodi u izvještaju, evropski zakoni nijesu uspjeli da riješe problem „oligarhizacije“ medijskog prostora i prijetnji po bezbjednost novinara.
