Bosna i Hercegovina godišnje iz Evropske unije uvozi desetine hiljada tona otpada prerađenog u gorivo, koje završava u pećima cementara.
Ovaj materijal, poznat kao RDF/SRF, postaje sve češći energent, a cementare ga ne samo da dobijaju besplatno, već ponekad i uz finansijsku nadoknadu. Riječ je o materijalu koji nastaje preradom komunalnog i industrijskog otpada, a koji zemlje EU proizvode u velikim količinama.
Međutim, vlasti u BiH ne vrše nezavisan nadzor sastava ovog goriva prije njegovog ulaska u zemlju, već se oslanjaju isključivo na dokumentaciju i analize koje dostavljaju strani proizvođači. Nakon uvoza, dodatne provjere se ne rade u nezavisnim laboratorijama, već unutar samih cementara koje taj otpad koriste.
VRAĆENO 123 TONE ZBOG PRISUSTVA HLORA I ŽIVE
Podaci iz posljednje tri godine pokazuju da je vraćeno tek pet pošiljki, ukupno oko 123 tone, zbog povišenog sadržaja štetnih supstanci poput hlora i žive, prema podacima ministarstva turizma i okoliša Federacije BiH i cementara, koji su ustupljeni Radio Slobodna Evropa.
„Radi se o specifičnom gorivu iz komunalnog otpada koje se proizvodi u posebno kontrolisanim uslovima. Kalorično i u pogledu zaštite životne sredine generalno je bolje od uglja, ali se postavlja pitanje njegovog sastava i specifičnih hemijskih jedinjenja koja se mogu pojaviti“, kaže za RSE Nusret Imamović, profesor na Mašinskom fakultetu u Zenici.
Budući da su zemlje EU obavezne da recikliraju ili „energetski iskoriste“ otpad, a nemaju dovoljno kapaciteta za njegovo spaljivanje, višak se izvozi u druge države, uključujući Bosnu i Hercegovinu.
Samo u proteklih pet godina u BiH je uvezeno 269.971 tona „goriva iz otpada“, kako se formalno naziva i promoviše kao alternativa fosilnim gorivima, posebno uglju.
NAJVIŠE SE UVOZI IZ ITALIJE
Najviše se uvozi iz Italije, koja je jedan od najvećih proizvođača, te Austrije, Slovenije i Hrvatske.
Isključivi uvoznici i korisnici su cementare u Lukavcu i Kaknju, obje u stranom vlasništvu.
„Prije šest godina mi smo njima plaćali, ali danas oni nama plaćaju, zato što je u Evropi sistem zbrinjavanja otpada takav da oni ne zarađuju na tom gorivu koje nama isporučuju, već na otpadu koji preuzimaju od građana, odnosno iz sistema“, kazao je za RSE Stjepan Kumrić, direktor cementare u Lukavcu.
Ekološke organizacije u BiH se tome protive i tvrde da spaljivanje otpada, iako smanjuje količine na deponijama, i dalje proizvodi emisije štetne po životnu sredinu i zdravlje.
„Političari sa Zapadnog Balkana očigledno ne razumiju principe cirkularne ekonomije i dekarbonizacije, jer uporno promovišu spaljivanje otpada kao dio tih procesa. Činjenica je da spaljivanje otpada emituje CO₂ i mnoge druge, po zdravlje opasne zagađivače“, kazao je za RSE Denis Žiško iz ekološke organizacije Aarhus centar BiH.
