Rast broja turista koji u evropske zemlje dolaze avionom djelimično je odgovoran za povećanje cijena stanova i kirija, naročito u Španiji, pokazuje nova studija koju je izradila organizacija New Economics Foundation (NEF) za Evropsku federaciju za transport i životnu sredinu (Transport & Environment – T&E).
Autori navode da je analiza obuhvatila period od 2019. do 2025. godine i da je utvrđena jasna povezanost između rasta broja avio-turista i povećanja cijena nekretnina u sedam evropskih zemalja, posebno u Španiji, Portugalu, Italiji i Grčkoj.
S druge strane, u državama u kojima je broj turista koji dolaze avionom opao, Belgiji, Danskoj, Njemačkoj, Holandiji i Poljskoj, zabilježen je i umjeren pad cijena nekretnina.
Prema studiji, broj turista koji su avionom doputovali u Španiju povećan je za 12,8 odsto u posljednjih sedam godina, što je, prema procjenama autora, doprinijelo prosječnom rastu cijena stanova za oko 3.800 eura.
Istovremeno, prosječne kirije povećane su za oko 236 eura, odnosno 1,7 odsto, a procjenjuje se da bi do 2031. godine mogle porasti za dodatnih 217 eura upravo zbog nastavka rasta turističkog prometa.
Autori ipak upozoravaju da uticaj nije jednak u svim djelovima zemlje, već zavisi od intenziteta turističke potražnje. Tako su turistički centri i obalni gradovi znatno izloženiji pritisku na tržište nekretnina nego manje atraktivna područja.
TURIZAM NIJE JEDINI UZROK
Iako rast turizma utiče na cijene stanovanja, istraživači naglašavaju da on ne objašnjava u potpunosti stambenu krizu.
Među ključnim uzrocima navode se nedovoljna izgradnja novih stanova, posebno u velikim gradovima, složene administrativne procedure, neusklađeni propisi različitih nivoa vlasti, loše urbanističko planiranje i nedostatak radne snage u građevinskom sektoru.
Podsjećaju i da je Banka Španije ranije procijenila da se oko 400.000 stambenih jedinica koristi za turistički ili sezonski najam, dok se godišnje u prosjeku proda oko 50.000 nekretnina stranim i domaćim kupcima kao drugi dom.
VIŠE TURISTA I VEĆE EMISIJE UGLJEN-DIOKSIDA
Studija navodi da će aerodromi Madrid-Barahas i Barselona-El Prat u narednim godinama vjerovatno prestići amsterdamski Šiphol po broju turističkih putnika.
Prema podacima Eurostata, na Balearskim ostrvima u posljednjih pet godina dolazilo je u prosjeku 9,2 turista na jednog stanovnika, na Kanarskim ostrvima 4,9, dok je u Kataloniji taj odnos iznosio dva turista po stanovniku. Evropski prosjek je 0,9 turista po stanovniku.
Autori navode i da je Španija u razvoj aerodromske infrastrukture na aerodromima u Madridu i Barseloni uložila gotovo 12,9 milijardi eura.
Istovremeno, emisije ugljen-dioksida iz avio-saobraćaja u Španiji i Italiji tokom 2025. godine premašile su nivoe iz perioda prije pandemije. U Španiji su bile 14 odsto više nego 2019. godine, dok su u Italiji porasle za 10 odsto.
TURIZAM RASTE, PLATE NE PRATE TAJ TREND
Istraživanje pokazuje da rast turističkog prometa nije donio proporcionalan rast zarada zaposlenih u sektoru ugostiteljstva.
Tokom 2023. godine ugostiteljstvo je činilo oko 10 odsto ukupno odrađenih radnih sati u Španiji, ali je učestvovalo sa svega pet odsto u bruto dodatoj vrijednosti nacionalne ekonomije, što ukazuje na relativno nisku produktivnost sektora.
Uz to, realne zarade zaposlenih u ugostiteljstvu između 2008. i 2024. godine blago su opale, uprkos snažnom rastu broja stranih turista i višegodišnjem povećanju minimalne zarade.
