Na 19 fakulteta Univerziteta Crne Gore u izvještajima koji se tiču samoevaluacije tih ustanova za studijsku 2024/2025. godinu zabilježeno je ukupno 38 disciplinskih postupaka. Studenti su na razne načine kršili moralna načela, prepisivali i varali su kako bi došli do boljih ocjena. Nadležni traže da se više radi na promociji akademskog integriteta, jer na većini fakulteta nije bilo disciplinskih, što ne znači da se na njima poštuju propisi…, piše Pobjeda.
Među pohvaljenim fakultetima su Pravni fakultet i Pomorski fakultet Kotor. Na tim ustanovama je zabilježeno po 14 disciplinskih postupaka.
Odbor za upravljanje sistemom kvaliteta koji funkcioniše u okviru Centra za unapređenje kvaliteta, dijela organizacione strukture Rektorata Univerziteta Crne Gore analizirao je, pored ostalog, sve te izvještaje, u kojima je naznačeno kako se fakulteti bore za poštovanje moralnih načela, te je istaknuto da je Pravni fakultet u značajnoj mjeri radio na jačanju mehanizama za sprečavanje i sankcionisanje kršenja akademskog integriteta.
U izvještaju koji se tiče pokrenutih disciplinskih postupaka nijesu iznešeni detalji, niti kako su svi ti postupci i konkretno okončani. Za Pravni fakultet je navedeno da je ukupan broj pokrenutih disciplinskih postupaka u studijskoj 2024/2025. godini znatno manji nego u prethodnim studijskim godinama i svega je pokrenuto 14 disciplinskih postupaka, koji su rezultirali sa 12 izrečenih mjera.
Na Fakultetu političkih nauka u proteklom periodu organizovano je, takođe, više aktivnosti u cilju zaštite akademskog integriteta (predavanja, skupovi, seminari, okrugli stolovi, radionice, troje zaposlenih u čijoj nadležnosti je promocija i unapređenje akademskog integriteta). Održana je, kako je konstatovano, samo jedna sjednica Vijeća posvećena sistemu obezbjeđenja kvaliteta i pitanjima akademskog integriteta. Evidentiran je samo jedan disciplinski postupak.
Studenti su na tom fakultetu uglavnom upoznati sa očekivanim sankcijama u slučaju plagijarizma, te upotrebe pomagala, tehničkih i drugih, prilikom usmenih i pismenih provjera znanja (npr. bubica, pametnih satova i dr.). Na svim nivoima studija studenti u okviru određenih predmeta imaju zadatak pisanja studentskih radova, prilikom čega nastavno osoblje fakulteta dodatno edukuje studente o pravilima navođenja literature u radu, načinu citiranja u cilju izbjegavanja optužbi za plagijat.
“U posljednjih par godina primjetan je izuzetan napredak tehnologije, osobito u pogledu razvoja vještačke inteligencije i aplikacija koje su izradu domaćih zadataka, rezimea i drugih pisanih aktivnosti podržane od nje. Pomenuto stvara dodatni izazov, jer studenti sve češće koriste vještačku inteligenciju za izradu studentskih radova, eseja. Naročito je u porastu korišćenje vještačke inteligencije za izradu master radova i projekata iz uskostručnih predmeta”, navedeno je u dokumentu.
Ističe se da aplikacije poput Chat GPT mogu uticati na kreativnost studenata, umanjiti sposobnost logičkog razmišljanja i potrebe za provjerom informacija. Dalje navode da praksa pokazuje da studenti u pojedinim slučajevima iz neznanja plagiraju naučne radove koristeći direktne citate bez navodnika, ali uz navođenje izvora. Zatraženo je da se među studentima promoviše neophodnost poštovanja etičkih normi prilikom pisanja seminarskih radova/eseja/novinarskih tekstova/master i doktorskih radova, ali i da treba raditi na regulisanju upotrebe vještačke inteligencije novim internim aktima Univerziteta.
Univerzitet Crne Gore se obavezao odlukom od 12. aprila 2018. godine da štiti dodatno akademski integritet, te od tada kroz softver za utvrđivanje plagijata redovno provjeravaju jesu li originalni master radovi, doktorske disertacije, publikacije koje izdaju u okviru izdavačke djelatnosti vodeći računa o opštem dobru i očuvanju integriteta akademske zajednice…
Sa Medicinskog fakulteta kažu da provjeru plagijata obavljaju upotrebom specijalizovanog softvera Plagiarism Checker X. Provjera se primjenjuje na diplomske, specijalističke, master i seminarske radove na doktorskim studijama. Rad se unosi u softver, koji ga zatim upoređuje sa dostupnim bazama podataka i internet izvorima kako bi utvrdio stepen sličnosti sa postojećim tekstovima. Doktorske disertacije se provjeravaju na Univerzitetu Crne Gore.
“Tačan broj provjera uglavnom zavisi od broja studenata koji treba da diplomiraju, može se reći da se provjere vrše kontinuirano, posebno nakon ispitnih rokova i predaje završnih radova. U prethodnoj godini broj provjera je bio 180. Rezultati uglavnom pokazuju veoma nizak procenat sličnosti”, naveli su oni.
Kako objašnjavaju, softver koristi naprednu ,,deep search” tehnologiju zajedno sa ,,search booster” funkcijom kako bi brzo i tačno vršio provjere sličnosti u dokumentima i tekstovima na milijardama web stranica. Rezultat prikazuje procenat sličnosti.
“Ne postoji strogo definisan procenat preklapanja. Važno je naglasiti da nije presudan samo procenat, nego: da li su izvori tačno citirani, da li postoji „copy-paste” bez navođenja, da li je rad originalan u smislu analize i zaključaka”, istakli su oni.
Softver analizira tekstualna poklapanja tako što poredi rečenice, fraze i djelove teksta sa postojećim izvorima u svojoj bazi podataka i na internetu. Softver služi kao alat za detekciju sličnosti, dok konačnu procjenu da li rad predstavlja plagijat donosi nadležna komisija na osnovu izvještaja i akademskih pravila.
“Plagiarism Checker X ima ugrađen Al detektor sadržaja koji unapređuje standardnu provjeru plagijata tako što daje indikaciju da li je tekst generisan pomoću alata vještačke inteligencije ili napisan od čovjeka. Softver bi se mogao unaprijediti daljim razvojem Al detekcije i preciznijim prepoznavanjem parafraziranog teksta, kao i boljim razumijevanjem konteksta kako bi se jasnije razlikovalo citiranje od plagijata”, naveli su sa Medicinskog.
