Suprotstavljanje hibridnim prijetnjama, sajber napadima i stranom manipulisanju informacijama biće jedan od ključnih prioriteta Crne Gore na bezbjednosnom i vanjskopolitičkom planu u naredne četiri godine, konstatovano je u Strategiji vanjske politike Crne Gore od 2026. do 2029. godine, koju je juče usvojila Vlada.
Ovaj vladin dokument tehnologiju definiše kao primarni instrument savremene geopolitike i konstatuje da se sukobi i operacije uticaja masovno premještaju u digitalnu i informacionu sferu, što direktno utiče na stabilnost nacionalnih institucija.
Strategija se poziva na podatke globalnih izvještaja, poput relevantnih analiza NCC Grupe i Fortinet FortiGuard Labsa, koji pokazuju da je broj napada na kritičnu infrastrukturu i energetski sektor na globalnom nivou tokom 2025. godine porastao za preko 50 procenata.
U dokumentu se naglašava da upotreba vještačke inteligencije od strane zlonamjernih aktera drastično ubrzava procese, smanjujući vrijeme potrebno za lociranje i eksploataciju sistemskih ranjivosti sa nekoliko dana na svega nekoliko sati. Kao neposredno unutrašnje iskustvo i opomena izdvaja se masovni sajber napad iz avgusta 2022. godine, koji je privremeno paralisao informatičku infrastrukturu javne uprave Crne Gore.
STRANO MIJEŠANJE I UVOZ RADIKALNIH NARATIVA
Osim tehničkih udara na mreže, strategija eksplicitno prepoznaje djelovanje stranih aktera kroz mehanizme FIMI (Foreign Information Manipulation and Interference), odnosno strano manipulisanje informacijama i miješanje. Prema navodima iz dokumenta, ove hibridne aktivnosti ciljano targetiraju javno mnjenje i političke procese radi slabljenja povjerenja u demokratske institucije.
Ističe se da državni i nedržavni akteri koriste ove metode kako bi narušili unutrašnju otpornost države. To se prvenstveno sprovodi širenjem populističkih i ekstremnih narativa koji potiču iz šireg regiona i Evrope, sa krajnjim ciljem vještačkog podsticanja i produbljivanja identitetskih i društvenih podjela u Crnoj Gori.
Posljednja studija Digitalnog forenzičkog centra (DFC) ukazuje nakoordinisano djelovanje Rusije i Srbije. U dokumentu se navodi da ove dvije države funkcionišu po revizionističkoj matrici koja ne prihvata geopolitičke ishode iz devedesetih godina. Srbija se apostrofira kao glavni ruski saveznik na Balkanu koji kroz koncept „srpskog sveta“ aktivno teži promjeni vanjskopolitičke orijentacije i narušavanju suvereniteta susjednih država, prvenstveno Crne Gore.
Foto: Predsjednik CG
Prema nalazima DFC-a, ključni mehanizam djelovanja jeste strano manipulisanje informacijama i miješanje (FIMI). To se sprovodi kroz preuzimanje i kontrolu nad uticajnim medijskim i digitalnim prostorom u Crnoj Gori, odakle se plasiraju koordinisane dezinformacije sa ciljem slabljenja povjerenja građana u institucije i proevropski kurs zemlje.
Hibridne aktivnosti, kako se ističe u studiji, ciljano eksploatišu osjetljiva društvena pitanja. Uvozom populističkih i ekstremno desničarskih narativa svjesno se podstiču i produbljuju identitetske, etničke i vjerske podjele kako bi se destabilizovala unutrašnja kohezija crnogorskog društva.
Ove kampanje i medijski pritisci direktno se sinhronizuju sa važnim političkim i društvenim događajima, poput izbornih ciklusa, popisa stanovništva ili kriza unutar vladajućih koalicija.
Analiza DFC-a podsjeća i na tehničku dimenziju prijetnji, povezujući masovne sajber napade i DDoS udare na državne portale i nezavisne medije sa strukturama bliskim ruskim obavještajnim službama. Crna Gora se i dalje ocjenjuje kao ranjiva na ove oblike djelovanja zbog hroničnog nedostatka sopstvenih eksperata, budžetskih linija i razvijenih sistema za brzu detekciju i oporavak od hibridnih udara.
ODBRAMBENI ODGOVORI – RAST BUDŽETA ZA VOJSKU
Kao odgovor na bezbjednosne izazove, a u sklopu jačanja pozicije Crne Gore kao kredibilne članice NATO saveza, Strategija vanjske politike predviđa stabilan rast izdvajanja za sektor odbrane. Projektovano je da ulaganja porastu sa 2,05% BDP-a u 2025. godini na 2,8% BDP-a do 2029. godine, što obuhvata i sredstva za modernizaciju Vojske Crne Gore.
Planirano je intenziviranje saradnje sa saveznicima unutar Alijanse i aktivno učešće u regionalnim inicijativama, sa fokusom na razmjenu obavještajnih podataka o hibridnim djelovanjima. Bezbjednosne mjere su, kako se navodi, usklađene sa NATO Strateškim konceptom iz 2022. godine i nacionalnom Strategijom sajber bezbjednosti.
DIGITALNA DIPLOMATIJA KAO NOVA LINIJA ODBRANE
Pored vojnog i bezbjednosnog sektora, strategija uvodi radikalne promjene i u komunikacioni model diplomatije. U dokumentu se priznaje da tradicionalni načini komunikacije i spori institucionalni odgovori nisu efikasni u uslovima brzog širenja informacija na digitalnim platformama.
Konstatuje se da kašnjenje u zvaničnom reagovanju stvara prazan prostor koji zlonamjerni akteri koriste za plasiranje dezinformacija i pogrešno interpretiranje vanjskopolitičkog kursa države. Zbog toga se proaktivna digitalna diplomatija postavlja kao bazični i nezaobilazni instrument vanjskog djelovanja.
Cilj novog pristupa je obezbijediti pravovremeno, koordinisano i kontinuirano prisustvo na digitalnim kanalima kako bi se tačno artikulisali državni stavovi i preduprijedili dezinformacioni talasi. Da bi se to postiglo, strategija predviđa unapređenje tehničkih kompetencija diplomatskog kadra i tješnju međuresornu saradnju ministarstava vanjskih poslova, odbrane i javne uprave radi stvaranja integrisanog sistema za rano prepoznavanje hibridnog djelovanja.
