Predlog Master plana investicija u infrastrukturu za period 2026–2030. predviđa intenzivan petogodišnji razvojni ciklus, a ukupna vrijednost obuhvaćenih dugoročnih infrastrukturnih projekata iznosi rekordnih 5,74 milijarde eura. Tokom samog petogodišnjeg planskog perioda (2026–2030), predviđena je realizacija investicija u iznosu od oko 4,72 milijarde eura, piše u dokumentu koji je juče usvojila Vlada.
To podrazumijeva prosječno godišnje ulaganje od 944 miliona eura, odnosno oko 11 odsto procijenjenog bruto domaćeg proizvoda (BDP) države.
Donošenje ovog krovnog dokumenta dolazi kao odgovor na dugogodišnje kritike međunarodnih institucija o slaboj efikasnosti javne potrošnje i lošem upravljanju kapitalnim projektima. Vlada se u izradi oslonila na preporuke Međunarodnog monetarnog fonda (MMF) kroz PIMA izvještaj i zaključke dijaloga sa Evropskom komisijom.
Do sada je planiranje investicija u Crnoj Gori bilo fragmentirano, a kapitalne liste su često sadržavale projekte bez adekvatnih predinvesticionih studija i jasnih ekonomskih indikatora. Master plan objedinjuje sve postojeće razuđene liste projekata na jedno mjesto, uvodeći strože kriterijume selekcije kako bi se osigurala fiskalna održivost i maksimalna efikasnost svakog uloženog eura.
AUTO-PUT, AERODROMI I ENERGETIKA KAO KLJUČNI STUBOVI
Novi investicioni talas dominantno će se kretati kroz šest ključnih sektora: saobraćaj, energetiku, obrazovanje, zdravstvo, zaštitu životne sredine i lokalnu infrastrukturu.
Kao apsolutni prioriteti i nosioci ekonomskog zamajca izdvaja se saobraćaj. Prema podacima iz dokumenta, u periodu od 2026. do 2030. godine za sektor saobraćaja planiran je ukupan iznos realizacije od 3,32 milijarde eura.
Ova lista obuhvata 48 projekata koji se realizuju preko Uprave za saobraćaj (UZS) i preduzeća Monteput. U dokumentu su precizno navedene ukupne vrijednosti projekata, procijenjena realizacija u periodu 2026–2030, kao i izvori finansiranja.
Procjena je da će izgradnja auto-puta Bar–Boljare, dionica Mateševo–Andrijevica koštati 730 miliona eura, od čega do 2030. će biti investirano 350 miliona. Zatim slijede izgradnja auto-puta, dionica Tološi–Smokovac (150 miliona, do 2030 85miliona), izgradnja auto-puta, obilaznica Bar (420 miliona, do 2030. 220 miiliona eura, izgradnja magistralnog puta Pošćenje–brezna (382 miliona), obilaznica oko Budve ( 257 miliona), rekonstrukcija puta Mojkovac–Lubnice (35,5 miliona), rekonstrukcija puta Berane–Rožaje (89 miliona), rekonstrukcija puta Čevo–Nikšić (84 miliona)…
Primorska varijanta Jadransko-jonskog autoputa – brza saobraćajnica duž crnogorskog primorja, dionica od granice sa Hrvatskom do Bijele od 34 kilimetra koštaće 1.176,61 miliona eura, most preko Bokokotorskog zaliva, vijadukti i pristupni putevi 193,22 miliona, zaobilaznica Tivat 67,92 miliona, zaobilaznica Bar 322 miliona i dionica Bar – granica sa Albanijom 188 miliona eura.
Ostali manji projekti obuhvataju rekonstrukcije mostova (na Šćepan Polju, Đurđevića Tari) , sanacije klizišta i kosina (Sokolovina, Mojkovac) , adaptacije dionica (Belo Polje–Veruša, Virpazar–Golubovci, Đurđevića Tara–Mojkovac, itd.) , kao i izgradnju bulevara i lokalnih obilaznica.
Što se tiče željezničkog saobraćaja, predviđena je rekonstrukcija i modernizacija željezničke pruge Bar–Vrbnica–granica sa Srbijom (gornji stroj, propusti, regulacija vodotoka, rekonstrukcija čeličnih mostova, sanacija kosina i klizišta, betonski mostovi i elektro-radovi). To će koštati 469,25 miliona eura.
Velika ulaganja u energetski sektor predviđaju moderne mreže, energetsku sigurnost i prelazak na obnovljive izvore energije, što prati tek usvojeni Nacionalni plan za energiju i klimatske promjene (NECP).
Za investicije u lokalnu društvenu infrastrukturu opština opredijeljeno je oko 49 miliona eura godišnje, dok će u komunalnu infrastrukturu crnogorskih gradova (poput vodovoda i odvođenja otpadnih voda) u prosjeku biti usmjeravano 72 miliona eura na godišnjem nivou.
ZELENI FILTERI
Osim finansijski zatvorenih projekata integrisanih u srednjoročni budžetski okvir, dokument mapira i “rezervnu” listu potencijalnih novih projekata u pripremi, čija se vrijednost procjenjuje na oko 638 miliona eura. Ovi projekti bi trebali ući u fazu realizacije nakon 2028. godine, kada prođu sve ekonomske provjere i dobiju stabilne izvore finansiranja.
Novina u sistemu jeste i uvođenje rigoroznih filtera prilikom selekcije: svaki projekat mora biti usklađen sa principima zelene tranzicije, energetskom efikasnošću i otpornošću na klimatske promjene, uz poštovanje strogih EU standarda.
Finansiranje ovog plana oslanjaće se na kombinaciju sredstava iz državnog kapitalnog budžeta, povoljnih međunarodnih kredita i bespovratnih grantova kroz Zapadnobalkanski investicioni okvir (WBIF) i Plan rasta EU za Zapadni Balkan.
