Pošto je 2023. sklopila ugovor sa kompanijom Muhameda Alabara da na mjestu sadašnje Luke u Draču izgradi luksuznu marinu, poslovni i rezidencijalni kompleks, Vlada Albanije suočila se sa upozorenjima da bi nova luka koju moraju da izgrade mogla da ugrozi strateški Koridor 8.
Vlada Edi Rame je prinuđena da gradi novu luku, koja će biti u mjestu Porto Romano, devet kilometara sjeverno od Drača. Prema projektu za koji je u martu raspisan tender, ta luka će biti mnogo manja od sadašnje i ne bi mogla da služi kao početna tačka za Koridor 8. Uz to, gradnja nove luke traži ogromno ulaganje iz budžeta Albanije.
Tender, koji je vrijedan 400 miliona eura, je prošlog mjeseca je propao jer je jedina firma koja se prijavila povukla svoju ponudu.
Panevropski saobraćajni Koridor 8 je jedan od najvažnijih strateških infrastrukturnih pravaca koji treba da poveže Jadransko i Crno more. Zamišljen je kao „most” između istoka i zapada Balkana, a za Albaniju i Sjevernu Makedoniju predstavlja apsolutni prioritet. Koridor je dug 1.500 kilometara. Kreće iz luka u Draču i Valoni , ide preko Sjeverne Makedonije i završava se u crnomorskim lukama Burgas i Varna.
Omogućava protok robe od Italije ka Turskoj i Kavkazu bez prolaska kroz grčke luke ili turske moreuze, dok NATO ovaj koridor vidi kao ključan za brzu mobilnost trupa sa zapada, iz baze u Italiji preko Drača, ka istočnom krilu Alijanse, Bugarskoj i Rumuniji.
Sada je, zbog rata u Ukrajini i potrebe za boljim povezivanjem istoka i zapada Evrope, Koridor 8 ponovo u fokusu. Evropska unija ga je 2023. godine uvrstila u mrežu glavnih evropskih koridora (TEN-T), što znači lakši pristup fondovima. Bez jake luke u Draču, cijeli Koridor 8 gubi svoj ekonomski i svaki drugi smisao.
AMERIČKI PRIVREDNICI TRAŽE OD RAME KORAK UNAZAD
Albanski portal Lapsi.al objavio je da je nekoliko dana prije isteka roka za objavu ponude za novu lukuu Porto Romanu, na mejl Edija Rame stigla poruka koja ga savjetuje da napravi korak unazad.
Imejl je poslao Grant Van Kliv, šef Američke privredne komore u Albaniji. Van Kliv opisuje izgradnju nove luke kao „istorijsku priliku za preoblikovanje logističke geometrije Balkana“. Prema dokumentu, trenutni projekat za Porto Romano predviđa veoma malu luku u poređenju sa kapacitetima drugih luka u regionu. U imejlu se navodi: „Trenutni projekat Porto Romana je izuzetno mali: 400 metara obalnog zida i 38 hektara lučke površine“.
Poređenja radi, luka Pirej ima obalu dužine 24.000 metara, Solun 6.600 metara, dok Drač trenutno ima 2.400 metara.
„Luke se grade jednom u vijeku i strateške greške napravljene pri njihovoj izgradnji mogu uticati na sudbinu zemlje tokom čitavog stoljeća. Ako se Porto Romano izgradi u trenutnom ograničenom obimu, Koridor 8 će strukturno propasti, a tokovi robe u Jugoistočnoj Evropi nastaviće da idu preko Pireja i Soluna, ostavljajući Albaniju van glavnog logističkog sistema Mediterana za naredni vijek“, piše u mejlu.
Van Kliv je ponudio i alternativni model razvoja: „Veći Porto Romano, sufinansiran od strane partnera iz SAD i Italije, a realizovan od strane strateških dobavljača iz SAD-a, Italije, Holandije i Turske“.
GIGANTSKI PROJEKAT, ALBANIJI PRIPADA 33 ODSTO
Albanska vlada i kompanija “Eagle Hills Real Estate Development”, koju je osnovao Alabar, potpisali su sporazum o investiciji vrijednoj dvije milijarde eura.
„Gigantski projekat, koji će se prostirati na površini od oko 450 hektara i za koji se očekuje da će otvoriti oko 12.000 novih radnih mjesta“, navodi se i u objavi na zvaničnoj stranici albanskog premijera posvećenoj projektu „Durres Yachts & Marina“.
Projekat obuhvata izgradnju oko 13 hiljada stanova, 850 hotelskih soba i 280 vezova za jahte.
U julu 2022. godine, uprava luke Drač osnovala je javno akcionarsko društvo „Albanian Seaports Development Company“ (ASDC) radi upravljanja i koordinacije strateške investicije projekta „Durrës Yachts & Marina“. Početni kapital ASDC-a iznosio je deset miliona leka (oko 103.000 eura), dok je u junu 2024. povećan na 21,9 miliona leka (oko 225.000 eura) kako bi se podržao rad i proširila uloga kompanije kao javnog partnera u projektu.
U januaru 2023. godine, ASDC je osnovao ćerku firmu „Durrës Marina“, u kojoj posjeduje 100% kapitala. Ta firma je zadužena za upravljanje realizacijom projekta i saradnju sa strateškim partnerima.
Albanska država, preko ASDC-a, ima udio od 33% u projektu čija je ukupna vrijednost oko 2 milijarde eura, a očekuje se da će generisati profit od 3,2 milijarde. Na osnovu toga, država bi mogla prihodovati oko 281 milion eura, uzimajući u obzir neto dobit projekta.
U novembru 2022. godine, 37 poslanika opozicije osporilo je sporazum o luci Drač, nazvavši ga megakorupcijskim skandalom i podnijevši žalbu Ustavnom sudu. Ustavni sud je dva puta odbio njihove tvrdnje, navodeći, između ostalog, da upravljanje javnim prostorima od strane strateškog investitora prema članu 10.6 „Okvirnog sporazuma“ treba shvatiti kao opciju čija primjena zavisi od lokalne vlasti.
Iz opozicionih redova u Albaniji saopšteno je tada da bi samo izmještanje luke Drač moglo bi koštati oko dvije milijarde dolara, uz poreske olakšice predviđene projektom, te da bi samo zemljište, kada bi se prodalo po cijeni od najmanje 100 eura po kvadratu, koštalo najmanje 150 miliona eura.
