Crna Gora je politički spremna za punopravno članstvo u EU. Ali, kada je riječ o primjeni evropskog zakonodavstva, još nije, ocijenio je Dr Dimitar Bečev, iz organizacije Carnegie Europe, gdje se bavi proširenjem Evropske unije.
Bečev je za portal Rmedia rekao da očekuje da zaštitni mehanizmi, koje je Evropska komisija najavila da će biti unijeti u Ugovor o pristupanju Crne Gore, budu slični mehanizmima koji su ranije primjenjivani na Rumuniju i Bugarsku.
Prema njegovim riječima, zaštitni mehanizmi namijenjeni Crnoj Gori moguće da će podrazumijevati neku vrstu monitoringa Evropske komisije, sličnog Mehanizmu za saradnju i provjeru koji je ranije primjenjivan na Rumuniju i Bugarsku.
“Svakako bi trebalo da budu povezani sa fondovima EU”, kazao je Bečev, koji je i direktor Dahrendorf programa pri Centru za evropske studije, koji istražuje ulogu Evrope u svijetu koji se mijenja, posebno odnose sa globalnim akterima poput Kine, Indije, Turske, Rusije i SAD. Bečev je i predavač na Oxford School of Global and Area Studies (OSGA) pri Univerzitetu Oksford.
Prema njegovim riječima, zaštitni mehanizmi EU za nove članice jesu neophodni.
“U suprotnom, buduće vlade mogu zloupotrebljavati novac EU ili, što je još gore, izgraditi sistem sličan onom koji je Viktor Orban uspostavio u Mađarskoj”, smatra Bečev.
Britanski Gardijan objavio je prekjuče da bi EU mogla uskratiti pravo veta novim državama članicama dok blok ubrzava proces proširenja. Ova mjera bi mogla ublažiti zabrinutost država, poput Francuska, koje su skeptične prema prijemu novih članica.
Prema planovima koje razmatra Evropska komisija, buduće članice, poput Moldavije i zemalja Zapadnog Balkana, po ulasku u EU ne bi automatski dobile pravo veta na odluke iz spoljne politike ili druga pitanja o kojima se odlučuje jednoglasno, poput poreza.
Privremena zabrana prava veta mogla bi biti ugrađena u pristupni sporazum Crne Gore, koji bi služio kao model za ostale zemlje koje čekaju članstvo. Ovaj zaštitni mehanizam smatra se pravno osjetljivim i mogao bi biti uveden samo privremeno, kako bi se izbjeglo stvaranje članica drugog reda unutar EU.
Kada je u pitanju Mehanizam za saradnju i provjeru, riječ je o posebnom nadzornom okviru koji je EU uvela za Rumuniju i Bugarsku prilikom njihovog prijema u članstvo 2007. godine, jer je Brisel smatrao da te dvije države nijesu završile ključne reforme u oblasti pravosuđa i borbe protiv korupcije.
KAKO JE EU 16 GODINA OD PRIJEMA USLOVLJAVA RUMUNE I BUGARE
Suština mehanizma bila je da obje zemlje formalno postanu članice EU, ali uz pojačani monitoring Evropske komisije i obavezu da nastave reforme i nakon ulaska u Uniju. Komisija je redovno objavljivala izvještaje o napretku i davala konkretne preporuke.
U praksi, Evropska komisija je procjenjivala nezavisnost sudstva, imenovanja sudija i tužilaca, efikasnost sudskih procesa, rezultate u procesuiranju visoke korupcije, transparentnost javnih nabavki i funkcionisanje antikorupcijskih institucija.
Mehanizam je trajao mnogo duže nego što je prvobitno očekivano, čak 16 godina. Evropska komisija ga je formalno ukinula 2023. godine, nakon ocjene da su obje zemlje ispunile postavljene kriterijume.
Za Crnu Goru, to bi značilo produženi nadzor nad vladavinom prava, pravosuđem, korupcijom i eventualno uslovljavanje pristupa evropskim fondovima rezultatima u tim oblastima.
ISKORISTITE ČLANSTVO I GURAJTE PROMJENE
Komentarišući Izvještaj Odbora za vanjske poslove Evropskog parlamenta u kojem se ukazuje na opasnost od malignog uticaja Kine, Rusije i Srbije na Crnu Goru, Bečev ističe da je Crna Gora ranjiva.
“Posebno prema susjednoj Srbiji, koja ima veliki politički i ekonomski uticaj. Ipak, do sada Beograd nije koristio taj uticaj da potkopa evropske ambicije Crne Gore”, kaže Bečev.
On vjeruje da bi u budućnosti “Srbija mogla računati na Crnu Goru kao saveznika u institucijama u Briselu”.
Odgovarajući na pitanje šta smatra najvećom snagom, a šta najvećom slabošću Crne Gore, Bečev kao prednosti ističe geografski položaj, malu veličinu i solidnu ekonomiju.
“Slabost je korupcija i zarobljena država. EU neće riješiti ovaj drugi problem ukoliko sami građani Crne Gore ne iskoriste članstvo da poguraju promjene”, naglašava Bečev.
