Američki predsjednik Donald Tramp ponovo je izrazio nezadovoljstvo stavovima pojedinih članica NATO-a u vezi sa američko-izraelskim ratom protiv Irana, što je bila jedna od tema NATO samita u Ankari.
Ipak, samit su obilježile i dvije važne poruke. Vašingtom je najavio ukidanje sankcija uvedenih Turskoj 2020. godine zbog kupovine ruskog protivvazdušnog raketnog sistema S-400, dok su saveznici predstavili nove odbrambene projekte vrijedne više od 50 milijardi dolara, nastojeći da pokažu kako ozbiljno shvataju Trampove zahtjeve za većim ulaganjima u odbranu.
Prema objavljenim planovima, evropske zemlje kupiće nadzorne bespilotne letjelice od američke kompanije Northrop Grumman, dok će NATO nabaviti avione za rano upozoravanje od švedske kompanije Saab. Nakon objave tih planova, akcije Saaba porasle su za više od pet odsto, a investiciona banka Morgan Stanley povećala je preporuku za ulaganje u tu kompaniju.
Saveznici planiraju da u narednih pet godina ulože više od 40 milijardi dolara u sisteme za zaštitu od bespilotnih letjelica. Istovremeno, sedam članica NATO-a nabaviće vojne transportne avione Airbus A400M, čija je vrijednost procijenjena na 4,3 milijarde dolara.
Velika Britanija, Francuska i Njemačka pokrenule su i poseban program vrijedan 50 milijardi dolara za razvoj oružja dugog dometa, sposobnog da pogađa ciljeve udaljene više od 2.000 kilometara, bez učešća Sjedinjenih Američkih Država. Cilj projekta je smanjenje zaostatka za Rusijom u toj oblasti.
Britanska vlada saopštila je, prenosi Reuters, da će 12 evropskih država u narednih deset godina uložiti više od 50 milijardi dolara u razvoj preciznog oružja velikog dometa kako bi dodatno ojačale odbrambene sposobnosti NATO-a.
Turska je, s druge strane, zadovoljna najavom Sjedinjenih Američkih Država da će ukinuti sankcije uvedene zbog kupovine sistema S-400, kao i spremnošću Washingtona da razmotri prodaju borbenih aviona F-35 Ankari.
Takva najava dolazi u trenutku kada izraelski premijer Benjamin Netanyahu tvrdi da Turska nije pouzdan saveznik SAD-a i upozorava da bi isporuka aviona F-35 mogla narušiti regionalni odnos snaga i izraelsku vazdušnu nadmoć.
Netanyahu posljednjih sedmica sve otvorenije optužuje turskog predsjednika Recepa Tayyipa Erdogana za veze sa Muslimanskim bratstvom, podršku Hamasu, prijetnje Grčkoj i okupaciju dijela Kipra. Ankara odbacuje te optužbe i tvrdi da je riječ o koordinisanoj kampanji dezinformacija.
Samit u Ankari bio je posvećen i ratu u Ukrajini, Truapovim ponovljenim zahtjevima u vezi sa Grenlandom, kao i sukobu u Iranu.
Tramp je ponovio da Danska ne ulaže dovoljno u razvoj Grenlanda, koji smatra strateški važnim za SAD, te ocijenio da je to pitanje opteretilo odnose sa saveznicima u NATO-u.
Danska premijerka Mete Frederiksen odgovorila je da Grenland nije na prodaju i naglasila da je jedinstvo unutar NATO-a od ključnog značaja.
„Spremni smo da branimo svaki centimetar teritorije NATO-a, uključujući i našu teritoriju. Naravno da ćemo braniti Kraljevinu Dansku“, poručila je Frederiksen.
Ona je istakla da Danska i Evropa ne mogu garantovati bezbjednost bez NATO-a, ali da isto važi i za Sjedinjene Američke Države.
„Očekujemo poštovanje prava naroda Grenlanda na samoopredjeljenje, kao i teritorijalnog integriteta i suvereniteta Danske, kako od naših saveznika, tako i od SAD-a“, kazala je danska premijerka.
Generalni sekretar NATO-a Mark Rute izjavio je da se razgovori o tom pitanju nastavljaju, ali nije iznosio dodatne detalje.
Američki državni sekretar Makco Rubio ranije je pred Kongresom izjavio da Grenland ostaje dio Danske, uz napomenu da Vašington i Kopenhagen nastavljaju redovne razgovore o jačanju američkog vojnog prisustva na ostrvu.
Jedna od ključnih tema samita bila je i Ukrajina. Predsjednik Volodimir Zelenski ponovo je zatražio dodatne sisteme protivvazdušne odbrane, posebno nakon ruskih raketnih i napada dronovima na Kijevsku oblast početkom sedmice, u kojima je poginulo najmanje 28 ljudi.
Saveznici su za 2026. godinu najavili oko 70 milijardi eura vojne opreme, pomoći i obuke za Ukrajinu, uz obavezu da se isti nivo podrške zadrži i tokom 2027. godine. Pozdravljena je i odluka Evropske unije da obezbijedi višegodišnje finansiranje kroz program zajmova za podršku Ukrajini.
