Od solarnih panela do rijetkih zemnih metala i industrijskih robota, kineske kompanije tiho su postale dominantan, a ponekad i jedini dobavljač za sve veći broj evropskih industrija, dok rastu strahovi od još jednog „kineskog šoka“.
Evropska zavisnost od kineske robe toliko je strukturno ukorijenjena u pojedinim sektorima da su kredibilne alternative gotovo nestale.
Pritisak se pojačao 2025. godine, kada je Vašington uveo sveobuhvatne carine na kinesku robu, što je izazvalo strahovanja da će Peking preusmjeriti višak proizvodnje na evropska tržišta po sniženim cijenama, izvještava Euronews.
Predsjednica Evropske komisije Ursula von der Leyen opisala je to kao „novi kineski šok“ na samitu G7 u Kanadi prošle godine, upozoravajući da Peking preplavljuje globalna tržišta subvencionisanim viškovima proizvodnih kapaciteta koje njegovi sopstveni potrošači ne mogu apsorbovati.
Prema podacima Eurostat, uvoz EU iz Kine iznosio je ukupno 559,4 milijarde eura u 2025. godini, što je povećanje od 89 odsto u odnosu na 2015, uz trgovinski deficit od 359,8 milijardi eura. Samo tokom 2025. godine izvoz EU u Kinu pao je za 6,5 odsto, dok je uvoz porastao za 6,4 odsto.
Kina je, ubjedljivo, najveći pojedinačni izvor uvoza u EU i glavni dobavljač zavisnih proizvoda. Zavisni proizvodi odnose se na djelove i sirovine potrebne za izradu konačnog proizvoda. Na primjer, potražnja za baterijama za pametne telefone zavisi od broja gotovih uređaja koje kompanija planira da proizvede.
SAD su drugi najveći dobavljač zavisnih proizvoda EU, ali čine manje od 10 odsto te kategorije i samo 11 odsto ukupne vrijednosti uvoza.
SOLARNI PANELI, ROBOTI, HEMIKALIJE, TEKSTIL, DRVO…
Kada se ti podaci sagledaju zajedno sa drugim pokazateljima koji ukazuju na širu stratešku zavisnost, izdvajaju se pet sektora u kojima je izloženost EU Pekingu strukturna: solarna energija, kritične sirovine, industrijska robotika, hemikalije, kao i tekstil i proizvodi od drveta.
Prema podacima Eurostata, Kina je činila 98 odsto ukupnog uvoza solarnih panela u EU tokom 2024. godine. Ukupna vrijednost tog uvoza pala je sa 19,7 milijardi eura u 2023. na 10,9 milijardi eura u 2024. godini, ne zbog pada obima, već zbog pada kineskih cijena.
Izvještaj istraživačkog centra Loom pokazao je i da će Kina tokom 2025. godine obezbijediti 88 odsto uvoza litijum-jonskih baterija za električna vozila u EU, u odnosu na 75 odsto iz 2019. godine.
Istraživačka služba Evropskog parlamenta utvrdila je da EU iz Kine nabavlja 98 odsto magneta od rijetkih zemnih metala, uključujući materijale neophodne za motore električnih vozila, vjetroturbine i odbrambene sisteme.
Podaci EK takođe pokazuju da se EU oslanja na Peking za 97 odsto svojih potreba za magnezijumom. Taj mineral ključan je za baterije nove generacije koje predstavljaju alternativu litijum-jonskim tehnologijama, a koristi se i za skladištenje vodonika i laganu infrastrukturu za obnovljive izvore energije.
Zbog ogromne zavisnosti od jedne zemlje, Evropska komisija uvrstila je ovaj resurs na listu kritičnih sirovina kako bi ubrzala domaće projekte eksploatacije, prerade i reciklaže.
Konačno, kineske kompanije kontrolišu više od 80 odsto globalnih proizvodnih kapaciteta za solarne fotonaponske panele.
Ukratko, evropska zelena tranzicija počiva na temeljima koje sama ne kontroliše.
NAGLI RAST ROBOTIKE
Industrijska robotika govori ne samo o zavisnosti, već i o ubrzanom pomjeranju odnosa snaga.
Između početka 2025. i početka 2026. godine, uvoz industrijskih robota iz Kine u EU porastao je za 315 odsto, dok su prosječne cijene pale za 29 odsto, prema podacima radne grupe Evropske komisije za nadzor uvoza.
Prema podacima Eurostata, Kina obezbjeđuje približno između 30 i 35 odsto uvoza odjeće i obuće u Evropsku uniju.
Drvni proizvodi postali su novo žarište nakon što je uvoz višeslojnog parketa iz Kine porastao više od deset puta za samo godinu, dok su cijene pale za 77 odsto. To je navelo Komisiju da u julu 2025. uvede carine između 21,3 i 36,1 odsto kako bi zaštitila industriju vrijednu 1,3 milijarde eura koja zapošljava više od 10.000 ljudi.
Dekorativni papir uslijedio je u avgustu 2025, kada su uvedene carine između 26,4 i 26,9 odsto radi zaštite više od 2.000 evropskih radnih mjesta.
U svih pet sektora odgovor Evropske komisije bio je uglavnom reaktivan, uz uvođenje carina tek nakon što je šteta već nastala.
Dublje pitanje je hoće li Evropa zadržati industrijske kapacitete i političku volju da izgradi stvarne alternative prije nego što njena zavisnost postane nepovratna i pretvori se u polugu koju Peking može slobodno koristiti.
