Cijene svih vrsta goriva u Crnoj Gori rastu od ponoći, četvrtog radnog dana zaredom otkako se sukob između SAD-a i Irana ponovo zaoštrio. Litar eurodizela od sjutra, 16. jula, koštaće 1,67 eura, što je devet centi više nego do sada i ujedno najveći skok cijene bilo kog derivata u posljednjih nekoliko obračunskih perioda. Eurosuper 95 poskupljuje dva centa i koštaće 1,64 eura, eurosuper 98 takođe dva centa, na 1,68 eura, dok će lož ulje biti skuplje sedam centi i koštaće 1,58 eura po litru, saopšteno je iz Ministarstva energetike i rudarstva.
Poskupljenje dolazi nakon što je predsjednik SAD-a Donald Tramp prošle sedmice ocijenio da je primirje sa Iranom praktično okončano i najavio nove vojne udare, a Vašington je ukinuo izuzeće koje je Teheranu dozvoljavalo izvoz nafte. Cijena barela nafte Brent tim je povodom skočila za oko sedam odsto, na blizu 80 dolara, dok je američka WTI dostigla oko 75,6 dolara. Dodatnu nervozu na tržištu izazvali su i napadi na tankere u blizini Ormuskog moreuza, ključne rute kojom prolazi petina svjetskog pomorskog transporta sirove nafte.
Poskupljenje goriva se, prema podacima Uprave za statistiku, direktno preliva u opštu inflaciju. Potrošačke cijene u junu porasle su 0,4 odsto u odnosu na maj, a 3,6 odsto u odnosu na jun prošle godine. U periodu januar–jun cijene su u prosjeku bile 3,3 odsto više nego u istom periodu prošle godine. Najveći doprinos mjesečnom rastu u junu dale su usluge smještaja, meso i prerađevine, mlijeko i mliječni proizvodi, restorani i kafei, stomatološke usluge, avio-prevoz i voće i povrće. Tu su i troškovi koji zavise od cijene transporta, na koju gorivo direktno utiče.
Prema harmonizovanom indeksu potrošačkih cijena (HICP), koji omogućava poređenje sa Evropskom unijom, godišnja inflacija u junu takođe je iznosila 3,6 odsto.
Međunarodni monetarni fond je u aprilskoj projekciji za 2026. godinu procijenio inflaciju u Crnoj Gori na oko 3,2 odsto, što bi je, ako se ostvari, činilo najnižom u regionu – ispred Srbije (5,2 odsto) i Kosova (5,9 odsto). Novi talas poskupljenja energenata iz jula u te projekcije još nije ugrađen.
Fidelity konsalting ocijenio je danas da je mehanizam na kojem počiva Vladina politika “inovativan programu koji se zasniva na upornom povećanju akciza i cijena, koji dovodi do lančanih poskupljenja”.
U ODNOSU NA FEBRUAR LITAR DIZELA SKUPLJI 33 CENTA, A BENZINA 20 CENTI
Sukob je počeo krajem februara, kada su SAD i Izrael izveli vazdušne udare na Iran u kojima je ubijen vrhovni vođa zemlje. U tom trenutku litar eurodizela u Crnoj Gori koštao je 1,34 eura, a benzin oko 1,45 eura. Od tada je dizel poskupio 33 centa, odnosno gotovo 25 odsto, dok je benzin skuplji za oko 20 centi, ili 14 do 15 odsto.
U pet mjeseci otkako traje kriza, cijene su više puta rasle i padale u zavisnosti od intenziteta sukoba. Najveći pad zabilježen je sredinom juna, poslije potpisivanja Memoranduma iz Islamabada i privremenog otvaranja Ormuškog moreuza za komercijalne brodove, kada je dizel na trenutak pao ispod 1,60 eura. Taj predah trajao je kratko.
Generalni sekretar Udruženja naftnih kompanija Crne Gore Draško Striković je krajem juna, kada su cijene posljednji put značajnije padale, ocijenio da bi do kraja ljeta gorivo moglo da se vrati na nivo prije rata. Tvrdio je da će rafinerije i distributivni sistemi imati dovoljno vremena da se stabilizuju. Dosadašnji tok događaja, sa novim skokom uoči sredine jula, tu prognozu za sada demantuje.
Ministar energetike i rudarstva Admir Šahmanović ranije je više puta poručivao da nema razloga za zabrinutost po pitanju snabdijevanja, pozivajući se na strateške i komercijalne rezerve derivata koje, prema podacima Vlade, obezbjeđuju normalnu potrošnju za oko dva mjeseca u slučaju ozbiljnijih poremećaja na tržištu.
U SJEVERNOJ MAKEDONIJI I BIH ZNAČAJNO JEFTINIJE NEGO U CRNOJ GORI
Poređenje sa susjednim tržištima pokazuje da Crna Gora, uprkos poskupljenju, ostaje jeftinija samo od Srbije, dok je skuplja i od Bosne i Hercegovine, Sjeverne Makedonije i Hrvatske.
U Bosni i Hercegovini prosječna cijena dizela iznosi oko 2,87 konvertibilnih maraka, odnosno oko 1,47 eura, sa rasponom od 2,65 do 3,76 KM zavisno od pumpe i grada, što znači da je i najskuplji dizel u BiH i dalje jeftiniji od crnogorskog. Najjeftiniji benzin super 95 u BiH može se naći po cijeni od oko 2,50 KM, odnosno 1,28 eura, a super 98 od 2,71 KM, odnosno 1,39 eura. U oba slučaja znatno ispod cijena koje od sjutra važe u Crnoj Gori.
U Hrvatskoj je dizel od 14. jula poskupio na 1,59 eura po litru, dok je cijena benzina ostala nepromijenjena. I pored poskupljenja, Hrvatska, članica EU, i dalje ima jeftiniji dizel od Crne Gore.
U Sjevernoj Makedoniji, prema podacima koje prenose srpski mediji, dizel je jeftiniji za oko 65 dinara u odnosu na Srbiju, što ga, uz makedonski dizel od oko 153 dinara (otprilike 1,30 eura), svrstava među najjeftinije u regionu.
U Srbiji, s druge strane, litar eurodizela trenutno košta oko 219 dinara, što je približno 1,87 eura, dok se benzin BMB 95 prodaje po oko 195 dinara, odnosno oko 1,66 eura. Srbija tako ostaje najskuplja zemlja u regionu po cijeni dizela, skuplja i od Mađarske, Rumunije i Bugarske.
Drugim riječima, od pet posmatranih tržišta, Srbije, Hrvatske, Bosne i Hercegovine, Sjeverne Makedonije i Crne Gore, dizel je od sjutra u Crnoj Gori drugi najskuplji, ispred svih osim Srbije.
Šezdesetodnevni rok koji su SAD i Iran utvrdili Memorandumom iz Islamabada ističe sredinom avgusta – tada će biti jasnije da li će sporazum o iranskom programu obogaćivanja uranijuma opstati ili će pregovori propasti, što tržišta nafte već sada ugrađuju u cijenu. Do tada se u Crnoj Gori mogu očekivati nova sedmična usklađivanja cijena, uz najavljeni naredni obračun 20. jula.
