Crna Gora odćutala je odluku parlamenta Izraela (Kneset) da početkom sedmice uvede smrtnu kaznu vješanjem za Palestince osuđene za ubistva državljana te zemlje, iako su osude tog poteza Tel Aviva stigle s mnogih najvažnijih adresa u Evropi, pa i same Evropske unije (EU), čiju spoljnu politiku Podgorica tvrdi da slijedi.
Time su nastavljeni muk – ili rjeđe – nemušto oglašavanje Crne Gore povodom postupanja Izraela. Umjesto jasne osude poteza te države, Crna Gora je sklopila (ili dogovorila potpisivanje) nekoliko sporazuma s njom u posljednje tri godine, poput onog iz januara ove – kad je crnogorski parlament potpisao memoradnum o saradnji s Knesetom.
Sagovornici “Vijesti” poručuju da Podgorica ima više razloga da iznese kritički stav prema usvajanju zakona o smrtnoj kazni, koji između ostalog, proističu iz članstva države u Ujedinjenim nacijama (UN) i njene pozicije kandidata za ulazak u EU. Dodaju i da bi, čak i da to nije slučaj, Crna Gora trebalo da reaguje, pozivajući se na vlastiti Ustav.
Redakcija je pitala kabinete premijera Milojka Spajića, prvog čovjeka Skupštine Andrije Mandića, predsjednika Jakova Milatovića i ministra vanjskih poslova Ervina Ibrahimovića – kako gledaju na donošenje spornog propisa, koji neki nazivaju rasističkim. Iz premijerovog kabineta list su nezvanično uputili na Ministarstvo vanjskih poslova (MVP), ali taj resor, kao ni kabinet šefa države, nije odgovorio na upit do zaključenja ovog broja “Vijesti”.
Međutim, MVP je danas, po objavljivanju teksta iz štampanog izdanja na portalu “Vijesti”, uputio redakciju na objavu tog resora na mreži “Iks” (31. mart), u kojoj piše da se Crna Gora, “kao nepokolebljivi zagovornik univerzalnog ukidanja smrtne kazne, pod svim okolnostima odlučno protivi smrtnoj kazni”.
“Duboko nas zabrinjava usvajanje ovog zakonskog prijedloga od strane odbora izraelskog Kneseta, imajući u vidu dugogodišnji moratorijum koji Izrael u praksi poštuje. Crna Gora ponovo potvrđuje svoju čvrstu posvećenost temeljnim principima i vrijednostima ljudskih prava”, navodi se u objavi.
Ipak, Ibrahimovićev resor nije dostavio tu objavu kao saopštenje na mejl adrese portala i lista “Vijesti”, niti je objavio na sajtu Ministarstva.
S druge strane, iz Mandićevog kabineta su poručili da šef parlamenta “ne prihvata da učestvuje u antisemitskim kampanjama”.
Iako su crnogorskim zvaničnicima “puna usta” priče o tome kako je Podgorica u potpunosti usklađena s vanjskom politikom EU, to, naizgled, nije slučaj po ovom pitanju. Portparol Evropske komisije Anuar El Anuni saopštio je u ponedjeljak da je Brisel osudio Izrael zbog usvajanja zakona.
“Zakon o smrtnoj kazni u Izraelu je veoma zabrinjavajući za nas u EU. Ovo je jasan korak unazad – uvođenje smrtne kazne, zajedno s diskriminatornom prirodom zakona. Ovo je jasan negativan trend u pogledu obaveza Izraela u poštovanja ljudskih prava”, rekao je on novinarima u Briselu, prenosi “Politiko”.
Ministri vanjskih poslova Velike Britanije, Njemačke, Italije, Francuske, Australije i Novog Zelanda su u zajedničkom saopštenju 29. marta, dan uoči usvajanja zakona, pozvali izraelsku Vladu i Kneset da obustave te planove, rekavši da su naročito zabrinuti zbog de fakto diskriminatornog karaktera propia. Španski premijer Pedro Sančez zakon je nazvao “još jednim korakom ka aparthejdu”, dok je palestinsko predsjedništvo osudilo zakon, nazvavši ga rasističkim, uz ocjenu da predstavlja kršenje međunarodnog humanitarnog prava.
Iz Ambasade Izraela u Beogradu, koja je na nerezidentnoj osnovi i predstavništvo te države u Podgorici, nisu odgovorili na pitanje “Vijesti” – kako gledaju na konstatacije da je zakon rasistički, diskriminatoran, te da predstavlja gaženje međunarodnog humanitarnog prava.
Šampanjac i omča
Izraelski parlament je u ponedjeljak, glasovima 62 poslanika (od ukupno 120), uključujući i premijera Benjamina Netanjahua, usvojio kontroverzni propis, kojim se uvode dva različita procesa suđenja – jedan za krivične sudove u Izraelu, drugi za vojne sudove na Zapadnoj obali, palestinskoj teritoriji koju su nelegalno okupirali Izraelci. Ovi drugi (sudovi) djeluju pod izraelskom vojnom upravom i sude isključivo Palestincima koji tamo žive.
Zakon su predložili poslanici krajnje desne stranke Jevrejska snaga (Otzma Jehudit), uz podršku poslanika Netanjahuove stranke Likud i konzervativne partije Izrael Beitenu. Vođa Jevrejske snage i ministar nacionalne bezbjednosti Itamar Ben-Gvir, bio je jedan od najglasnijih zagovornika – na sakou je nosio zlatnu iglu u obliku omče, a usvjanje
Palestinci na Zapadnoj obali osuđeni za terorizam na vojnim sudovima suočiće se s obaveznom smrtnom kaznom ili, kako stoji u tekstu zakona “… njegova kazna biće smrtna, i samo ta kazna”, prenosi “Dojče Vele”.
Izraelska organizacija za ljudska prava “B’Tselem” navela je prije donošenja zakona da njihovi vojni sudovi imaju stopu osuđujućih presuda od oko 96 odsto, “uglavnom na osnovu priznanja dobijenih prisilom ili mučenjem”.
U teoriji, Vrhovni sud Izraela bi još mogao da izmijeni ili poništi zakon. Smrtna kazna ukinuta je u Izraelu 1954. godine za “obična” krivična djela i u mirnodopsko vrijeme, ali je tehnički ostala dozvoljena za zločine protiv čovječnosti ili protiv jevrejskog naroda, kao i u određenim okolnostima prema vojnom pravu. U rijetkim slučajevima kad je smrtna kazna ranije izrečena na vojnim sudovima za djela povezana s terorizmom, bila bi nakon žalbi zamjenjena doživotnim kaznama. Posljednja smrtna kazna izrečena je krajem 1961, a izvršena 1962, i to nad nacističkim zločincem Adolfom Ajhmanom.
