Građani Islanda odbili su na referendumu predlog da njihova država obnovi pregovore o pristupanju Evropskoj uniji, poslije tijesne i duboko polarizovane kampanje u kojoj su se sukobili strah od gubitka kontrole nad ribolovom i argumenti o većoj ekonomskoj i bezbjednosnoj stabilnosti unutar EU.
Protiv nastavka pregovora glasalo je 52,8 odsto birača, dok je 47,2 odsto podržalo povratak za pregovarački sto sa Briselom. Izlaznost je iznosila 82,5 odsto.
Referendumsko pitanje nije se odnosilo na ulazak Islanda u EU, već isključivo na nastavak pregovora. Da je predlog usvojen i da su pregovori završeni, građani bi na novom referendumu odlučivali o konačnom članstvu.
Premijerka Kristrun Frostadotir saopštila je da će Vlada poštovati rezultat i da tokom mandata sadašnje koalicije neće nastaviti pristupni proces.
Ona je najavila da će se Island usredsrijediti na jačanje postojećih odnosa sa EU kroz Evropski ekonomski prostor, kojem pripada zajedno sa Norveškom i Lihtenštajnom.
„Velika pouka za Vladu jeste da su ljudi zadovoljni sporazumom o Evropskom ekonomskom prostoru“, rekla je Frostadotir.
RIBOLOV PRESUDIO IZVAN REJKJAVIKA
Samo su dvije izborne jedinice u centralnom Rejkjaviku podržale nastavak pregovora, dok su predgrađa glavnog grada i ruralni djelovi Islanda glasali protiv.
Ključno pitanje bila je kontrola nad ribolovnim resursima, koji imaju veliki ekonomski i simbolički značaj za ostrvsku državu.
Protivnici pregovora upozoravali su da bi zajednička ribarska politika EU mogla otvoriti islandske vode ribarskim flotama iz drugih evropskih država i ograničiti pravo Rejkjavika da samostalno odlučuje o kvotama.
Tvrdili su i da Island već koristi brojne pogodnosti članstva bez odricanja od dijela suvereniteta. Zemlja je dio jedinstvenog evropskog tržišta preko Evropskog ekonomskog prostora i pripada šengenskoj zoni, ali nije članica EU.
Pristalice nastavka pregovora smatrale su da bi članstvo i eventualno uvođenje eura donijeli stabilniju valutu, nižu inflaciju i kamatne stope, kao i veću zaštitu od trgovinskih sukoba i geopolitičkih potresa.
TRAMPOVE PRIJETNJE GRENLANDU UŠLE U KAMPANJU
Referendum je održan u vrijeme pojačanih napetosti na Arktiku i ponovljenih Trampovih tvrdnji da SAD treba da preuzmu susjedni Grenland.
Island je članica NATO-a, ali nema sopstvenu stalnu vojsku. Zagovornici pregovora tvrdili su da bi članstvo u EU donijelo dodatnu političku i bezbjednosnu zaštitu u vrijeme kada Tramp dovodi u pitanje obaveze SAD prema saveznicima.
Vlada je referendum predstavila kao priliku da Island ojača položaj u uslovima trgovinskih ratova i rastućeg nadmetanja velikih sila na Arktiku. Većina birača ipak je procijenila da postojeći odnosi sa EU pružaju dovoljno koristi bez punopravnog članstva.
Američki Stejt department saopštio je da poštuje suverenu odluku građana Islanda i najavio nastavak saradnje dvije države u oblastima bezbjednosti, energetike i ekonomije.
Evropska komisija takođe je poručila da poštuje rezultat i da Island ostaje blizak partner Unije.
UDARAC ZA POLITIKU PROŠIRENJA
Island je prvi put podnio zahtjev za članstvo 2009. godine, nakon finansijske krize koja je teško pogodila njegovu ekonomiju. Pregovori su kasnije zaustavljeni zbog protivljenja javnosti i političkih sporova, prvenstveno u vezi sa ribolovom.
Zbog razvijene demokratije, stabilnih institucija i činjenice da već primjenjuje veliki dio evropskih propisa, Island bi mogao znatno brže da završi pregovore od većine sadašnjih kandidata.
U Briselu je postojala nada da bi povratak Islanda u pristupni proces ojačao politiku proširenja i strateški položaj EU na Arktiku. Rezultat referenduma zato predstavlja politički udarac Uniji, iako ne utiče neposredno na pregovore Crne Gore i drugih kandidata.
Za vrijeme mandata sadašnje islandske Vlade pitanje članstva biće sklonjeno sa dnevnog reda. Premijerka Frostadotir ipak nije potpuno isključila mogućnost da se o njemu ponovo glasa ukoliko se međunarodne ili unutrašnje okolnosti značajno promijene.
