Vještačka inteligencija ubrzano postaje strateško dobro koje onima koji njome ovladaju obećava ekonomski prosperitet i vojnu nadmoć. Dok se lideri grupe G7 trećeg dana samita u Francuskoj okupljaju kako bi raspravljali upravo o AI tehnologijama, atmosfera je izuzetno napeta. Strahovi od mogućeg američkog „prekidača za gašenje“ rijetko kad su djelovali tako realno, posebno nakon što je Trampova administracija stranim partnerima ukinula pristup najmoćnijim modelima kompanije Anthropic. Ova odluka bacila je sjenku na samit i potvrdila najdublje evropske bojazni, dajući novi zamah njenoj agendi tehnološkog suvereniteta, piše Euronews. Vašington je prošlog petka uveo stroge mjere kontrole izvoza, blokirajući pristup modelima Fable 5 i Mythos 5 svim stranim državljanima.
Kompanija Anthropic, koja ih je razvila, morala je naglo da onemogući pristup objema modelima kako bi se uskladila sa odlukom Bijele kuće. Ograničenja, a naročito brzina kojom su uvedena, potvrdila su jedan od najgorih košmara Brisela: da bi Sjedinjene Države mogle u bilo kom trenutku da prekinu pristup svojoj najmoćnijoj tehnologiji.
Kao zvanično opravdanje navedena je nacionalna bezbjednost. Za modele Fable 5 i Mythos 5 tvrdi se da posjeduju dosad neviđene sposobnosti za identifikovanje i iskorišćavanje sajber ranjivosti, što ih u praksi čini moćnim hakerskim alatom. Međutim, nagli prekid pristupa najnaprednijim AI modelima na svijetu zatekao je evropske i druge zapadne saveznike potpuno nespremne. Evropa se suočila sa brutalnim oživotvorenjem nove stvarnosti – pristup američkoj tehnologiji u Trampovoj eri više nikome nije zagarantovan.
RAZOČARENJE I MUK U BRISELU
Iz Brisela poručuju da su mjere za rješavanje ozbiljnih rizika koje donosi sve moćnija vještačka inteligencija opravdane, ali naglašavaju da one ne bi smjele da diskriminišu pouzdane partnere. „Mi smo pouzdan partner. Izazivam vas da nađete pouzdanijeg partnera od Evrope“, izjavio je Tomas Renije, portparol Evropske komisije za tehnološki suverenitet. Raspoloženje u političkim krugovima Evropske unije je na izuzetno niskom nivou.
Američka ograničenja izvoza stigla su baš u momentu kada se Brisel pripremao da se pridruži savezu Pax Silica, koji Vašington predvodi radi osiguravanja globalnih lanaca snabdijevanja čipovima za vještačku inteligenciju i ključnim mineralima. Ovaj potez predstavljao je težak udarac za zagovornike bliskih transatlantskih veza, koji insistiraju na tome da zapadne zemlje moraju pokazati jedinstvo pred suparnicima poput Kine. Kontrole izvoza neizbježno će diktirati ton rasprave o vještačkoj inteligenciji na samitu G7.
Radnom ručku prisustvovaće i izvršni direktor Anthropic-a Dario Amodei, što će američkim saveznicima pružiti rijetku priliku da svoju zabrinutost predoče direktno Donaldu Trampu.
BORBA ZA TEHNOLOŠKI SUVERENITET: SAD NE PREPUŠTAJU TRON
„Moramo uspostaviti američku vještačku inteligenciju kao zlatni standard širom svijeta i osigurati da se naši saveznici oslanjaju na američku tehnologiju“, navodi se u Akcionom planu za vještačku inteligenciju koji je Trampova administracija objavila u julu 2025. godine.
SAD apsolutno dominiraju ovim sektorom – na samitu G7 učestvuje čak pet američkih direktora tehnoloških giganata, u poređenju sa po jednim iz svake druge zemlje učesnice. Ipak, dugoročnu cijenu ovih ograničenja na kraju bi mogla da plati upravo američka tehnološka industrija. „Tehnologija sve više postaje strateško sredstvo. Evropa mora biti sposobna da djeluje pod sopstvenim uslovima“, istakao je Renije, nazvavši ovaj događaj ultimativnim dokazom da EU pod hitno mora da ojača svoj tehnološki suverenitet.
Onemogućavanjem pristupa svojim najnaprednijim AI modelima za sve koji nijesu Amerikanci, Tramp je otišao korak dalje: dokazao je da Vašington može preko noći da isključi i neprijatelje i saveznike iz tehnologije po svom izboru.
Ovaj incident je potvrdio dugogodišnju teoriju Brisela: da američke tehnologije u sebi sadrže skriveni „mehanizam za isključivanje“ koji može po volji da onesposobi ključne sisteme, bilo da se radi o borbenim avionima, finansijskim institucijama ili kritičnoj infrastrukturi. Brisel je već razradio svoju agendu tehnološkog suvereniteta, ali evropske prijestonice su i dalje daleko od jedinstva po pitanju toga koliko su daleko spremne da idu ili koliko novca žele da potroše da bi se riješile duboko ukorijenjene zavisnosti od Vašingtona. Ipak, čini se da je Tramp još jednom ubrzao evropske procese, dokazavši da američki „prekidači za gašenje“ više nijesu samo teorija zavjere ili hipotetička prijetnja, već realno političko oružje.
