Crnogorska policija i tužilaštvo ni godinu nakon nezakonitog postavljanja spomenika četničkom komandantu Pavlu Đurišiću u Gornjem Zaostru kod Berana ne znaju gdje se on nalazi, saopštila je grupa nevladinih organizacija i građanskih aktivistkinja.
Oni upozoravaju da bronzani spomenik, visok dva metra i težak nekoliko stotina kilograma, predstavlja predmet izvršenja krivičnog djela, ali da je i dalje van domašaja istražnih i pravosudnih organa.
Spomenik je nakon postavljanja sklonjen u seosku crkvu, a potom premješten u konak manastira Đurđevi stupovi Srpske pravoslavne crkve. Od oktobra prošle godine njegova lokacija je, prema zvaničnim informacijama, nepoznata nadležnim organima.
„Policija ga nije pronašla ni nakon dva pretresa manastirskih objekata u oktobru i novembru prošle godine, a od tada javnost nije obaviještena šta je preduzeto radi izvršenja sudske odluke o njegovom privremenom oduzimanju“, navodi se u saopštenju.
ORGANIZATORI OSTALI NEDODIRLJIVI
Potpisnici saopštenja ocjenjuju da slučaj ne ukazuje samo na slabosti bezbjednosnog sistema već i na „duboku institucionalnu krizu države“.
Tvrde da postavljanje spomenika nije bilo spontani čin pojedinca, već organizovana operacija koja je podrazumijevala naručivanje i finansiranje spomenika, njegovu izradu i transport, pripremu lokacije i javnu ceremoniju kojoj su prisustvovali visoki predstavnici SPC-a.
„Činjenica da nadležni organi nijesu utvrdili ko stoji iza cijelog poduhvata ne govori samo o propustima u radu policije i Agencije za nacionalnu bezbjednost, već otvara pitanje njihove stvarne sposobnosti ili političke volje da zaštite ustavni poredak i javni interes“, navodi se u saopštenju.
Prema njihovim riječima, jedini procesuirani bio je vlasnik zemljišta, dok naručioci, finansijeri, organizatori i logistička mreža nijesu identifikovani.
NVO i aktivistkinje kritikovale su i izostanak reakcije skupštinskog Odbora za bezbjednost i odbranu, koji, kako navode, nije zatražio utvrđivanje političke i institucionalne odgovornosti.
KRITIKE NA RAČUN POSTUPANJA PRAVOSUĐA
U saopštenju se navodi da su Osnovnom državnom tužilaštvu u Beranama bila potrebna tri mjeseca kako bi obezbijedilo odluku o privremenom oduzimanju spomenika.
Tvrde da je sutkinja Osnovnog suda u Beranama Dubravka Popović pet puta odbila zahtjev tužilaštva, a da je spomenik do donošenja odluke već bio premješten na nepoznatu lokaciju.
Dodaju da mitropolit budimljansko-nikšićki Metodije, koji je spomenik otkrio i javno govorio da će ga čuvati u crkvi, nije snosio posljedice.
Organizacije podsjećaju da su još u maju 2025. upozorile vrhovnog državnog tužioca Milorada Markovića na sve učestalije veličanje Pavla Đurišića i četničkog pokreta. U avgustu iste godine zatražile su hitno uklanjanje spomenika i utvrđivanje odgovornosti.
„Institucionalna reakcija bila je zakašnjela, nedovoljna i, na kraju, bez rezultata“, ocijenili su potpisnici.
NAPADI NA FOTOREPORTERE BEZ ODGOVARAJUĆEG EPILOGA
U saopštenju se ukazuje i na to da napadi na fotoreportere „Vijesti“ i „Pobjede“, Borisa Pejovića i Steva Vasiljevića, počinjeni u avgustu prošle godine, nijesu dobili odgovarajući sudski epilog.
Navode i da Unutrašnja kontrola Ministarstva unutrašnjih poslova nije ispitivala zbog čega policija nije reagovala tokom napada na fotoreportere.
„Crna Gora, koja pretenduje da bude naredna članica Evropske unije, ne može i ne smije biti država u kojoj se blagovremeno ne sprečava podizanje spomenika ratnom zločincu odgovornom za ubistva najmanje 8.000 muslimanskih civila, žena, djece i staraca, i u kojoj onda spomenik biva uspješno sakriven čak godinu dana od nadležnih institucija“, poručili su potpisnici.
TRAŽE PRONALAŽENJE SPOMENIKA I PROŠIRENJE ISTRAGE
Od Uprave policije zatraženo je da hitno utvrdi lokaciju spomenika, izvrši sudsko rješenje o njegovom privremenom oduzimanju i obavijesti javnost o svim preduzetim radnjama.
Vrhovno državno tužilaštvo pozvali su da obezbijedi da istraga obuhvati naručioce, finansijere i organizatore postavljanja spomenika, kao i način na koji je unesen u Crnu Goru.
Od nadležnih tužilaštava očekuju da okončaju postupke povodom premještanja spomenika i javnog veličanja četničkog pokreta. Smatraju da bi u tim postupcima trebalo razmotriti postojanje krivičnog djela izazivanja i podsticanja mržnje.
Zaštitnika ljudskih prava i sloboda pozvali su da odluči o njihovoj pritužbi, podnijetoj 25. novembra prošle godine zbog, kako navode, govora mržnje kroz veličanje Pavla Đurišića, podizanje spomenika i pjevanje pjesama u javnim objektima.Saopštenje su potpisali Daliborka Uljarević iz Centra za građansko obrazovanje, Tea Gorjanc Prelević iz Akcije za ljudska prava, Ervina Dabižinović iz Anime, Miloš Vukanović iz Udruženja profesora istorije Crne Gore HIPMONT, Filip Kuzman iz Antifašista Cetinje, Velija Murić iz Crnogorskog komiteta pravnika za zaštitu ljudskih prava, Maja Raičević iz Centra za ženska prava i Milica Kovačević iz Centra za demokratsku tranziciju, kao i građanske aktivistkinje Jovana Marović i Dina Bajramspahić.
