Odbornici Skupštine opštine Nikšić usvojili su inicijativu da se u Nikšiću podigne spomen-obilježje heroini Joki Baletić. Istovremeno, usvojena je i inicijativa o uspostavljanju kulture sjećanja na žrtve ideoloških likvidacija počinjenih od strane komunističkog pokreta i režima tokom i neposredno nakon Drugog svjetskog rata, koja podrazumijeva i podizanje spomen-obilježja na lokaciji Kotor jama u Gornjem Polju, posvećenoj žrtvama stradalim u talasu ideoloških likvidacija početkom 1942. godine.
Na prvi pogled, dvije odluke, dva glasanja, dva legitimna pitanja.
Glasanje o inicijativi za Joku Baletić odvijalo se u atmosferi u kojoj je istovremeno razmatrana i druga inicijativa o kulturi sjećanja, koja je bila neposredno podstaknuta prvom.
Time je otvoren prostor za političko uslovljavanje, kalkulisanje i pokušaj relativizacije inicijative koja se odnosi na Joku Baletić. Već uoči sjednice bilo je jasno da se ove dvije teme neće posmatrati odvojeno. U ranijim političkim porukama i nastupima odbornika moglo se prepoznati da će odnos prema jednoj inicijativi odrediti sudbinu druge.
Tu prestaje priča o „slobodnom odlučivanju“, stvarnoj potrebi i pijetetu prema heroini.
Jer kada se inicijativa koja nosi nesporan pijetet prema antifašističkoj borbi nađe u istoj političkoj ravni sa inicijativom, podnijetoj od strane vladajuće koalicije u Nikšiću na čelu sa NSD, tada više nije riječ o vrijednostima, već o odnosu snaga.
Ta inicijativa lokalne vlasti otvorila je nedovoljno rastumačena istorijska pitanja, koja bi morala biti predmet šire stručne i društvene rasprave, .
Joka Baletić nije tek istorijska ličnost. Njeno ime nosi težinu ličnog herojstva i žrtve u borbi protiv fašizma. Zato odluka o podizanju spomen-obilježja ne bi smjela biti predmet političkog taktiziranja. Ona pripada prostoru u kojem se ne pregovara i ne kalkuliše.
U Nikšiću se, međutim, desilo da je otvoren je prostor za relativizaciju i, ono što je najproblematičnije, za revizionistička tumačenja istorije. U tom kontekstu, formulacija same inicijative dodatno otvara problem.
Kroz sintagmu o „ideološkim likvidacijama počinjenim od strane komunističkog pokreta i režima“, nosioci antifašističke borbe i Narodnooslobodilačkog pokreta uvode se u okvir koji ih, makar implicitno, smješta u kontekst represije.
Time se briše jasna granica između istorijske uloge antifašizma kao temelja slobode i kasnijih, složenih i spornih procesa koji zahtijevaju ozbiljnu i odvojenu analizu.
Podrška jednoj inicijativi postala je uslov za drugu. Pijetet je uveden u političku jednačinu. Odluka koja je morala biti donesena sama po sebi iskorišćena je kao okvir kroz koji je obezbijeđena podrška za drugu odluku.
Bez stručnog konsenzusa i relevantnih činjenica i bez jasnog razdvajanja ta dva pitanja.
Nije sporno da svaka žrtva zaslužuje pijetet. Niti je sporno da se o istoriji mora govoriti. Sporno je kako se to radi. Ovo je primjer načina na koji se oblikuje kultura sjećanja, ne kroz vrijednosti, već kroz političke aranžmane.
