Rat Sjedinjenih Američkih Država i Irana ušao je u novu, opasniju fazu nakon što se Saudijska Arabija otvoreno uključila u napade na snage povezane sa Teheranom, dok su obnovljeni američki udari na ciljeve u Iranu i Iraku dodatno umanjili izglede za diplomatsko rješenje.
Američka vojska pokrenula je novi talas napada nakon što je Iran ispalio balističke rakete prema vazduhoplovnoj bazi Muwaffaq Salti u Jordanu, u kojoj su smještene američke snage. Jordan je saopštio da je presreo rakete i da nije bilo žrtava.
Američka Centralna komanda navela je da je tokom dvočasovne operacije pogođeno više desetina objekata iranske Revolucionarne garde, uključujući komandne centre, položaje bespilotnih letjelica i drugu vojnu infrastrukturu.
Istovremeno su američke i saudijske snage napale logističke centre i položaje grupa povezanih sa Iranom u Iraku. Javno uključivanje Rijada u vojne operacije predstavlja značajnu promjenu u sukobu, jer je Saudijska Arabija do sada pokušavala da balansira između podrške Sjedinjenim Državama i izbjegavanja direktne konfrontacije sa Iranom.
SAUDIJSKA ARABIJA SVE DUBLJE UVUČENA U RAT
Saudijska Arabija se suočava sa napadima na sopstvenu naftnu infrastrukturu i brodove, koje izvode grupe povezane sa Iranom. Rijad je zato pojačao vojnu saradnju sa Vašingtonom, iako njegovi zvaničnici istovremeno pozivaju na sprečavanje širenja rata.
Iranske i proiranske snage proširile su operacije na više država regiona. Osim raketiranja Jordana, napadnuti su ciljevi u Iraku i Saudijskoj Arabiji, dok je dronom pogođen i objekat povezan sa energetskom infrastrukturom u Egiptu.
Takav razvoj događaja povećava rizik da se sukob pretvori u regionalni rat u kojem bi bile direktno uključene države koje su do sada pokušavale da ostanu izvan borbi.
Iračke vlasti osudile su američke i saudijske napade na svojoj teritoriji kao kršenje suvereniteta. Napadi su izazvali proteste u Iraku nakon što su poginuli pripadnici grupa povezanih sa Teheranom.
PREGOVORI PONOVO BEZ REZULTATA
Diplomatski napori za zaustavljanje sukoba nastavljeni su uz posredovanje Pakistana i Omana, ali bez konkretnog napretka. Glavne tačke spora ostaju iranski nuklearni program, američke sankcije i kontrola plovidbe kroz Hormuški moreuz.
Iran insistira na većoj kontroli pomorskog saobraćaja kroz moreuz, dok SAD odbijaju mogućnost da Teheran određuje uslove prolaska brodova jednom od najvažnijih svjetskih energetskih ruta.
Prethodni pokušaji uspostavljanja primirja propali su poslije novih raketnih i vazdušnih napada. Nepovjerenje između Vašingtona i Teherana dodatno je produbljeno zbog višegodišnjih sankcija, američkog povlačenja iz nuklearnog sporazuma 2018. godine i ubistva iranskog generala Kasema Sulejmanija 2020.
U pozadini sukoba raste i unutrašnji pritisak na američkog predsjednika Donalda Trampa. Podrška ratu među američkim građanima opada, dok rast cijena energenata i nestabilnost na finansijskim tržištima postaju sve važnije teme uoči izbora za Kongres.
Prema pisanju AP, najnoviji napadi pokazuju da se sukob više ne vodi samo između SAD i Irana, već sve snažnije uključuje njihove regionalne saveznike i protivnike.
