Ne bih voljela da na najteži način shvatimo da zbog nekontrolisane gradnje na brdu Spas može da se desi katastrofa.
Ovim riječima Budvanka, ekoambasadorka Anđa Budimir, upozorava javnost i nadležne da konačno reaguju pošto stanje na terenu, ali i stručni nalazi, ukazuju da je izvjesno klizište na brdu Spas, koje bi ugrozilo živote i imovinu stanovnika budvanskih naselja Babin Do i Komoševina.
Budimir duže od godinu ukazuje da je nekontrolisana gradnja na Spasu uzrok opasnosti zato što sječa šuma i drugog rastinja dovodi do nestanka korjenskog sistema, kao “bioarmature” koja drži zemljište. Drugi razlog je presijecanje prirodnih vodotoka, čime se zaustavlja prirodna drenaža terena.
“Početkom februara došlo je do odronjavanja komada stijene nakon galerije tunela Mogren. Pala je na kolovoz stijena od više tona. Taj dio magistrale je jako frekeventan i sama je sreća da niko nije stradao. Tako nešto može da se desi nakon svake veće kiše, a ovo se desilo nakon udara groma noć prije. Ne bih voljela da nas tako nešto natjera da shvatimo koliko je u stvari opasno nastaviti sa urbanizacijom brda Spas”, kaže Budimir za portal Rmedia.
Ona je saglasna sa nedavnom ocjenom ekološkog i građanskog aktiviste Aleksandra Dragićevića da je brdo Spas crnogorska nadstrešnica i da nije pitanje da li će se brdo obrušiti, nego kada će se to desiti.
“Sa g. Dragićevićem već skoro godinu komuniciram kako da izvršimo pritisak na institucije da sprovedu ono što zakoni i naučne studije nalažu. Sa mnom je u više navrata izlazio na teren. Ne možemo da predvidimo kada će se ta katastrofa desiti, kao ni splet vremenskih uslova koji će do nje dovesti. Na kompletnoj budvanskoj rivijeri pritisak urbanizacije prethodnih decenija nalaže izradu strateške procjene uticaja za sva planska dokumenta donesena u prethodnom periodu”, ističe Budimir.
Kako je došlo do toga da krene gradnja po obodima brda iznad Budve i plaža Mogren i Jaz?
Prvo je Skupština Crne Gore usvojla izmjene Zakona o zaštiti prirode 2008. godine. Tada je opštinama data obaveza da izrade lokalne studije o zaštićenom području, kako bi se onda urbanistički planovi uskladili sa tom studijom.
Prije nego je Agencija za zaštitu životne sredine studiju pripremila 2009. godine, tadašnja opštinska vlast je usvojila urbanističke planove. Zaštićeno područje brdo Spas, koje taj status ima od 1968. godine, nije dobilo upravljača, ni plan upravljanja, a gradnja je krenula. Od tada do danas, iako je 2022. pripremljena i revizija Studije o zaštićenom području, ona nije stavljena na javnu raspravu i usvojena, dok na brdu Spas niču ogromne stambene zgrade.
“Stotine hiljada kvadrata su izgrađene, načeta je strana brda prema Mogrenu koja je u zoni zaštite, koju je mapirala i studija i revizija studije. Sve je zapelo u Opštini Budva koja je trebala da sprovede zakonsku proceduru, da izdvoji sredstva u Budžetu i definiše ko će biti upravljač zaštićenog područja, neke od postojećih službi ili neko novo preduzeće”, ističe Budimir.
Opština Budva je u procesu formiranja agencije za prostorno planiranje. Dok ne bude osnovana ne postoji institucija i stručnjaci koji bi se bavili ukidanjem ili izmjenama i dopunama prostornih planova.
Istovremeno, na čekanju je i postupak usvajanja Studije o zaštićenom području. Opštini Budva je Agencija za zaštitu životne sredine prije revizije Studije o zaštićenom prostoru 2022. godine uputila smjernice u dijelu revidovanja lokalne studije lokacije brda Spas.
“Studija o zaštićenom području je skup naučnih podataka koje mi evo 20 godina odbijamo da prihvatimo. Za to vrijeme se dešava devastacija na više lokacija na brdu Spas koja u krajnjem može da završi katastrofom po živote i imovinu ljudi koji žive u podnožju brda”, naglašava Budimir.
Tadašnji Republički zavod za geološka istraživanja je u julu 1995. godine izdao nalaz u kojem piše da se ne preporučuje gradnja u dijelu padine prema Babinom Dolu.
“Zbog nepovoljnih morfoloških, inženjersko-geoloških i hidrogeoloških odlika terena u predjelu padine babin Do, koja predstavlja fosilno klizište, ne preporučuje se bilo kakva dalja gradnja, koja bi mogla narušiti prirodnu ravnotežu padine i time usloviti ponovno aktiviranje klizišta”, stoji u dokumentu koji potpisuje tadašnji direktor Zavoda dr Miodrag Kaluđerović.
Da je neophodno prostor vratiti u prvobitno stanje navodi se i u izvještaju Agencije za zaštitu životne sredine od 22. aprila ove godine.
Izvještaji i elaborati nijesu zaustavili gradnju.
Tako je ogromna građevina u Babinom Dolu podignuta na mjestu gdje je prirodni kanal kojim se slivaju vode sa brda.
“Presijecanje površinskih tokova vode u biti je narušavanje kompletnog drenažnog sistema brda, jer je brdo takvo da vode poniru pa opet izviru pa opet izviru. Prirodni tok vode po sredini brda je narušen, napravljen je nasip kako voda ne bi tekla naniže nego je pod pravim uglom okrenut i novoprokopanim primitivnim kanalom dužine 500 do 700 metara okrenut na naselje Komoševina”, objašnjava Anđa Budimir.
Prema njenim riječima, voda traži da se vrati u svoj prirodni tok, što je dovelo do štete drugim stanovnicima naselja.
“Na više lokacija u Osmoj ulici i u naselju koje se nalazi ispod ovog mastodontskog objekta imamo pojavu da ljudima voda izbija u kućama, iz potpornih zidova, imamo situaciju da su ljudima nabrekle pločice u toaletima. Već se vide posljedice izmještanja i igranja sa prirodnim vodotocima”, kaže Budimir.
Brdo Spas se, zajedno sa Buljaricom, nalazi na predlogu kopnenih područja za Naturu 2000 jer se na njemu nalazi jedno od evropskih staništa drvenaste mlječike. Spas je jako bogat gljivama, u pećinama Mogrena nalazi se gnjezdilište ptica i slijepih miševa. To je specifičan sistem složenog biodiverziteta. Definisanje područja Natura 2000 je uslov za zatvaranje pregovora o pristupanju EU.
“Očekivanja velika nemam, ali optimista jesam. Spas za sam Spas biće donošenja akta o Natura 2000 područjima, gdje je Spas ušao kao predlog. Takođe, izmjenama zakona o zaštiti životne sredine potrebno je preciznije definisati šta se može graditi u zaštićenim područjima i na koji način. Ne samo ostaviti pritisak na Agenciju za zaštitu životne sredine da ona kroz elaborate i procjene uticaja utvrđuje mjere i radnje. Bolji model je da to bude definisano zakonom”, zaključuje Budimir.
